Verslag Corpovenista-congres Vernieuwing Verbinden- Jonathan van den Heuvel

Verslag Corpovenista-congres Vernieuwing Verbinden

Jonathan van den Heuvel

De corporatiesector ligt onder een vergrootglas. Dat biedt ook kansen, stelde voorzitter Pim Hogenboom van Kennisplatform Corpovenista tijdens de opening van het congres Vernieuwing Verbinden op 17 maart jongsteleden. Tijdens de 22 workshops werd er in drie ronden nagedacht over het centrale thema Vernieuwing Verbinden. Een van de deelthema’s van de dag focuste zich op de vraag hoe er meer zeggenschap aan bewoners kan worden gegeven. Wat kan de corporatie doen? En is zelfbeheer interessant voor de Nederlandse corporatiesector?

Tientallen gesprekken met actieve bewoners en corporatiemedewerkers laten zien dat er al veel gebeurt op het gebied van zeggenschap. Tegelijkertijd zijn corporaties vaak zelf de grootste hindermacht voor meer zeggenschap. Hoe kunnen we huurders meer zeggenschap geven? Hoe doorbreken we als woningcorporatie onze eigen pijngrens?

Er valt voor woningcorporaties nog veel te winnen.
Ze worden als niet flexibel bestempeld en zouden daarmee weleens hun eigen hindermacht kunnen zijn. Het is nodig dat er vanuit de belevingswereld van de huurder wordt nagedacht over nieuwe kansen, zodat het wonen weer meer van de huurder wordt. Tijdens de workshop werd de film ‘Het verhaal van Bewoners 1’ getoond. Deze film is gebaseerd op onderzoek van Research2Evolve en Inicio, en laat zien wat bewoners van zeggenschap verwachten.

Professionals hebben bepaalde veronderstellingen die huurders vaak helemaal niet delen. Zo was het erg opvallend dat bewoners eigenlijk helemaal geen beloning wilden als ze bepaalde taken van de corporatie gingen overnemen. Het zou immers allen maar scheve gezichten opleveren. In plaats daarvan zoeken de bewoners naar waardering. Naar aanleiding van deze film kwam de discussie opgang waarbij er waardevolle ervaringen en tips werden uitgewisseld.

Allereerst zijn bewoners gewend dat de corporatie alles voor ze regelt. Toch zijn er relatief veel bewoners die meer zeggenschap zouden willen hebben. Vaak is het de corporatie die dan niet thuis geeft. Daarnaast leert de ervaring dat veel bewoners een zetje nodig hebben. Een buurtbeheerder wordt als essentieel ervaren om mensen aan te moedigen om bijvoorbeeld de algemene ruimte schoon te houden. Als corporatie werkt het niet om voor de bewoner ideeën te gaan opperen, want dan voelt men zich algauw een onbetaalde werknemer. Sommigen huurders hebben van zichzelf al veel ideeën en die moeten dan ook niet teveel barrières worden opgelegd.

Intern bij de corporaties ervaren de werknemers vaak veel barrières als ze buiten de gebaande paden zouden willen handelen. Systemen, regels en contracten waar men zich aan moet houden kunnen erg verlammend werken. Daarnaast is er vanuit de corporaties veel achterdocht als ze iets moeten loslaten richting de bewoners. Halen de bewoners wel onze standaarden? Ook kan de 70-procentregel een sta-in-de-weg zijn.

Een groot gedeelte van de bewoners geeft aan dat ze niet weten bij wie ze moeten zijn als het gaat om extra invloed. Als corporatie is het essentieel om korte en duidelijke lijntjes te onderhouden met je huurders. Meer invloed hebben betekend niet gelijk dat de bewoners dan ook alles zelf maar moeten doen. Een aanknopingspunt kan zijn om bewoners zelf meer invloed te geven in het kiezen van het moment waarop bijvoorbeeld een schoonmaakbedrijf zou moeten komen in plaats van dat alles via de corporatie gaat.

Om mensen warm te maken om zelf meer invloed uit te oefenen is het van groot belang dat huurders weten welke succesvolle initiatieven er al zijn gerealiseerd. Een andere huurder die iets verteld is veel krachtiger dan dat een professional dat doet, want die heeft een veronderstelde verborgen agenda. Daarom moeten huurders onderling in contact worden gebracht. Ontmoeting zorgt voor verbinding en verbinding betekend kennisoverdracht waardoor er ervaringen worden uitwisselt en men bij elkaar kan afkijken. Geef huurders een podium en laat andere huurders kennis nemen van initiatieven door middel van een huurdersblad.

Ook het risicomijdend denken zit de corporatie aardig in de weg. Probeer initiatieven en samenwerkingen klein uit en leer ervan. Corporaties hebben jarenlang gefaciliteerd en alles ontzorgd voor de bewoners, maar nu is het tijd om andersom te denken. Het uitgangspunt moet worden dat bewoners het gaan doen en dat de corporaties gaan aanvullen waar dat nodig is.

Mensen kunnen gewoon heel veel zelf en de corporatie moet vertrouwen hebben dat huurders de dingen ook goed gaan aanpakken. De professional moet leren schakelen tussen de unieke huurder en de procedures van het systeem. Daarbij is het van groot belang dat er personeel in de wijk is die weten wat er speelt. Daar mag men niet op bezuinigen.

Daarnaast kwam de vraag naar boven of recht op zelfbeheer iets voor de Nederlandse corporatiesector is? Er zijn weinig huurders die vanuit zichzelf vragen naar meer invloed en zeggenschap, maar op het moment dat er expliciet naar gevraagd wordt geeft een groot gedeelte aan dat ze (een mate van) zelfbeheer zouden willen. In Engeland is dit zelfbeheer wettelijk geregeld door het ‘right to manage’. Dit geeft huurders de mogelijkheid om (een deel van) het beheer over te nemen van de verhuurder. Het right to manage is verder vastgelegd in een Tenant Management Organisation (TMO). Het is opvallend dat deze TMO’s vooral in achterstandswijken te vinden zijn. Een mogelijke verklaring kan zijn dat de huurders daar erg gefrustreerd zijn en dat men vindt dat ze het beheer zelf veel beter kunnen vormgeven.

Deze initiatieven van onderop worden over het algemeen als erg leerzaam ervaren. Het zal geen grote beweging worden, maar wel groot genoeg om andere eisen aan de organisatie van de corporatie te stellen. Als verhuurder moet je leren om de eigen verantwoordelijkheid bij huurders te stimuleren. Bewonersinitiatieven kunnen niet top-down worden geïnitieerd, maar er moet een humuslaag worden gecreëerd. Zelfbeheer zou op de langere termijn voor (a) socialere en zorgzamere gemeenschappen kunnen zorgen, die (b) goedkoper in beheer zijn en waarbij er (c) minder mutaties zijn waardoor er minder huurderving is.

Een groot voordeel is dat je met bewonersinitiatief een andere kwaliteit kan realiseren dan vanuit de systemen. Het wordt echt maatwerk waar denkers en doeners elkaar kunnen aanvullen. In dat alles blijft betaalbaarheid een belangrijk issue. In tijden waar alles duurder wordt willen huurders zelf dingen oppakken omdat ze het beter of goedkoper kunnen. Een belangrijke tip voor de corporatie medewerker: ‘Houd in je agenda altijd tijd vrij voor de bewoners’. Het is een grote dooddoener als je bewoners op voorhand erg hard stimuleert, maar als je ze niet ad hoc kan helpen in het proces. Een centraal aanspreekpunt is daarbij essentieel. Zorg dat je als corporatiemedewerker aan verwachtingsmanagement doet.

Vanuit de discussie wordt duidelijk dat er nog veel onduidelijkheid is over het soort mensen wat zelfbeheer zou willen. Het blijkt erg lastig te zijn om deze groep te typologiseren. Dit zou vervolgonderzoek vragen. Het zijn geen gemiddelde huurders, maar wat zijn dan wel hun kenmerken? Er komt geen antwoord. Zelfbeheer stelt in ieder geval hoge eisen aan de doelgroep. Ze moeten dus wel capabel zijn. Daarnaast zal er ook aandacht moeten zijn voor de gedifferentieerdheid van deze complexe opgaven. De problematiek voor een corporatie in Amsterdam is namelijk anders dan die voor corporaties uit het noorden of oosten van het land.